علامت اختصاری عنصر :

تاثیرات آزبست بر سلامتی:  تاریخچه شناخت و استفاده از آزبست به 2500سال قبل از میلاد مسیح مى رسد . در ایران هم در دوره هخامنشى استفاده از پارچه هایى که جنس آنها از آزبست  بوده است گزارش شده است.آزبست ها در طبیعت به صورت بسته ها یا باندهاى فیبرى یافت شده و حتى مى توانند به صورت رشته هاى نازک و باریک جدا و تجزیه گردند.فیبرهاى آزبستى مى توانند به رشته هاى فوق العاده نازک تقسیم گردند؛ این رشته هاى باریک داراى قابلیت انعطاف بوده و تجزیه ناپذیرند. آزبست معمولاً در منابع آب خانگى یافت مى شود که یکى از دلایل آن به کارگیرى لوله هاى آزبستى(کریزوفیل که نوعى آزبست است) در سیستم آبرسانى شهرى است.در بسیارى موارد، مواد غذایى آلوده به ذرات معلق، گرد و غبار و یا خاک به طور یقین داراى رشته هاى آزبستى مى باشند. علاوه برآن آزبست موجود در مواد غذایى مى تواند ناشى از مصرف آب و یا استفاده از پودر تالک خالص در تهیه برخى مواد غذایى باشد.برخى از بیمارى هایى که در اثر تماس با فیبرهاى آزبستى ایجاد مى شوند در زیر آورده شده است.

سرطان ریه(آزبستویس) : بیمارى آزبستویس به بیمارى ریوى ناشى از اثرات ازبست اطلاق مى شود و یک بیمارى مزمن است که با تغییر در بافت هاى ریه همراه است. در این بیمارى الیاف آزبست به داخل نسوج ریه نفوذ کرده و قابلیت انبساط و انقباض آنرا تخریب مى کند و سطح تبادل اکسیژن را نیز کاهش می  دهد. در واقع دیواره هاى نایژک ها و کیسه هاى هوایى، فیبرى شده و سبب تغییر شکل  و در نهایت از بین رفتن آنها مى گردد.

به کانیهایی که دارای بافت الیافی هستند اصطلاحا آزبست گفته می‌شود. آزبستها به دو گروه تقسیم می‌شوند: خانواده سرپانتینها که کانی مهم این گروه کریزوتیل (Chrysotile) است و دوم خانواده آمفیبول که پنج کانی آنتوفیلیت ، کروسیدولیتها ، اکتینولیت و آموسیت می‌باشد. آزبستهای خانواده آمفیبول ساختمان مشابه دارند. دو صفحه Si4O11 توسط کاتیونها به یکدیگر متصل می‌شوند و به دلیل ضعیف بودن پیوندها کاتیونها با این صفحات ، در این امتداد به سهولت قابل تقسیم به الیاف ظریفتر هستند. تمامی آمفیبولها این خاصیت را ندارند. ساختمان بلورین کریزوتیل مشابه کائولین است. تنها به جای ژیپسیت در شبکه آن بروسیت قرار دارد.

خصوصیات ویژه آزبستها:

مقاومت شیمیایی انواع آزبستها متفاوت است. کریزوتیل با آن که خاصیت شکل پذیری بسیار خوب دارد، مقاومت شیمیایی آن ناچیز است. به عکس آنتوفیلیت که خاصیت الاستیکی و شکل پذیری آن حداقل است، بالاترین مقاومت شیمیایی را در مقابل اسیدها دارد. بیشتر آزبستهای خانواده آمفیبول ، مقاومت شیمیایی بالاتر از کریزوتیل دارند.درصد آب آزاد شده از آزبستها در مدت دو ساعت و در دماهای متفاوت اندازه گیری شده است. میزان آب آزاد شده از کریزوتیل در حرارت بالا، بیش از دیگر آزبستهاست. چنانچه کریزوتیل در شرایط فشار بالا به پودر تبدیل شود، حالت تبلور خود را از دست می‌دهد و به جسمی بی‌شکل تبدیل می‌گردد. کریزوتیل از نظر انعطاف پذیری بهترین نوع آزبستها شمرده می‌شود، ولی مقاومت شیمیایی آن اندک است. بر عکس آنتومیلیت دارای خاصیت انعطاف پذیری اندک و مقاومت شیمیایی بالاست.

کابرد آزبستها :

آزبستها کم در 3000 نوع فرآورده متفاوت به مصرف می‌رسند. آزبستها را بر اساس طول الیاف انعطاف پذیری و رنگ به درجات مختلف تقسیم می‌نمایند. حدود 65 تا 70 درصد آزبستها در ساخت انواع محصولات آزبست سیمانی به مصرف می‌رسد. کریزوتیل به سادگی به الیاف بسیار ظریف ابریشمی قابل جدا شدن است. بیش از 95 درصد مصرف آزبستها به کریزوتیلها اختصاص دارد. از کریزوتیلهای طویل و مرغوب جهت بافت لباسهای نسوز ، نمد|نمدها و دیگر محصولات نسوز استفاده می‌شود. ارزش اقتصادی کریزوتیل به طول آن بستگی دارد.

آنتوفیلیت ، آکتینولیت و ترمولیت به دلیل انعطاف ناپذیری و خاصیت شکنندگی مصارف محدود دارند. آموسیت دارای الیاف طویل و مقاوم در برابر واکنشهای شیمیایی است، لذا از آن در ساخت ظروف شیمیایی استفاده می‌شود. موارد دیگر مصرف آن در پوششهای سبک حرارتی ، پوشش لوله‌ها بلوکهای منیزیتی و سیمان است. الیاف کروسیدولیت به خوبی آموسیت نیست، اما به دلیل مقاوم بودن در مقابل واکنشهای شیمیایی از آن در ساخت ظروف مخصوص استفاده می‌شود. مصارف دیگر کروسیدولیت در بافت پارچه‌های نسوز و غیره است.

منبع:GSI.ir