فصل6-مواد آتشبارى وناریه                                                                                                                                                  
 

                 الف- مقررات عمومى


ماده 97- آتشبار باید دوره آموزشى لازم را گذرانده و صلاحیت وى توسط سازمانهاى مربوطه تأیید شود

ماده 98- هر آتشبـار باید دفتر مخصوصى جهت ثبت مقدار ناریه دریافتى و مصرفى داشته باشد . پس از اتمام هر دفتر , آتشبار باید آنرا به انبار تحویل داده ودر انبار حداقل تا شش ماه نگهدارى شود

ماده 99- به کار بردن باروت در معادن زیرزمینى ممنوع است
ماده 100- قرار دادن ماده منفجره در مجاورت برف , یخ و آتش ممنوع است .

ماده 101- به کار بردن مواد ناریه فاسد یا یخ زده ممنوع است

ماده 102- به کار بردن فتیله اى که حتى یک بار رطوبت به آن نفوذ کرده و یا تحت تأثیر حرارت و برودت قرار گرفته و یا به نحو دیگرى مشخصات فنى خود را از دست داده باشد ممنوع است

ماده 103- پیـدا شدن یا مفقود شدن مواد ناریه و دستگاه آتش کن در داخل یا خارج معدن باید فوراً به مسئول مربوطه (استاد کار و مسئول ایمنى) گزارش شود

ماده 104- آتشبـارى فقط با خرجگذارى در چال مجاز بوده و استفاده از مواد منفجره در خارج از چال با کسب مجوز از مسئول معدن و مسئول ایمنى میسر مى باشد

ماده 105- بـه منظور اطلاع از سالم بودن فتیله و همچنین سرعت اشتعال آن قبل از استفاده از هر صندوق باید از آن نمونه بردارى و آزمایش شود

ماده 106- امحاء مواد ناریه فاسد مى بایست منحصراً توسط مسئولین ذیربط و با رعایت اصول ایمنى مربوط به مخاطرات و آلودگى ناشى از عملیات امحاء انجام شود

ماده 107- با توجه به نقش اصلى آب در خاموش کردن آتش لازم است در جایى که مواد منفجره غیر امولسیونى قرار دارد جریان آب کافى وجود داشته باشد

ماده 108- به منظور پیشگیرى از سفت و خشک شدن مواد منفجره امولسیونى (مواد منفجره مایع) باید تا تاریخ مشخصى پس از ساخت مصرف شود بطورى که این مواد نباید بیش از 6 هفته پس از ساخته شدن در انبار نگهدارى شود
ب- انبارهاى مواد ناریه

ماده 109- انبار مواد ناریه باید طبق ضوابط و مقررات اعلام شده از طرف سازمان ذیربط و همچنین با توجه به مفاد آئین نامه مواد خطرناک و قابل اشتعال مصوب شورایعالى حفاظت فنى ساخته شود

ماده 110- جایـگاه موقـت مواد ناریه محلى است که در آن حداکثر مصرف یک روز نگهدارى مى شود . جایگاه موقت فتیله و چاشنى باید مجزا از جایگاه موقت سایر مواد ناریه بوده و فاصله بین آنها کمتر از 15 متر نباشد .این جایگاه نباید در جاهاى سرد و مرطوب , پر رفت و آمد و در معرض بروز آتش سوزى و انفجار باشد . در و قفل و بست این جایگاهها باید کاملاً محکم بوده و بر روى درب ورودى تابلوى اخبارى با عبارت (( مواد ناریه )) با خط خوانا نصب گردد

ماده 111- آن مقـدار از مـواد نـاریه پیش بیـنى شده بـراى مصرف روزانه که بمصرف نرسیده است یا مواد منفجره اى که به علت عدم نقص در عملیات انفجارى باقى مانده است باید فقط در جایگاه موقت نگهدارى شود

ماده 112- آتشبار نباید با همراه داشتن مواد منفجره به جایگاه موقت چاشنى و همچنین با همراه داشتن چاشنى به جایگاه موقت مواد منفجره وارد شود

ماده 113- داخل انبار مواد ناریه وهمچنین محوطه اطراف آن تا فاصله 50 مترى باید از وجود کلیه مواد سریع الاحتراق مانند مواد نفتى , تکه هاى پارچه کاغذ , خار , بته و غیره پاکیزه نگهدارى شود

ماده 114- مقدار مواد ناریه وارده و صادره انبار باید با ذکر دقیق زمان در دفتر مخصوص ثبت گردد

ماده 115- در انبارها باید نکات زیر رعایت شود:
الف- صندوق حاوى مواد ناریه طورى قرار داده شود که فشنگها بصورت قائم قرار نگیرد .
ب- صندوق مواد ناریه و چاشنى در داخل انبار باز نشود
ت- صندوق مواد ناریه و چاشنى باید به آرامى جابجا گردد و از پرتاب کردن و یا لغزاندن آن خوددارى شود
ث- با کفش میخ دار نباید وارد انبار مواد ناریه و چاشنى شد
ج- صندوقهاى محتوى مواد ناریه و چاشنى باید به طورى روى هم چیده شوند که ارتفاع آنها از 2 متر یا 5 صندوق در هر ردیف بیشتر نبوده و بین هر دو ردیف فضاى کافى براى تهویه مناسب وجود داشته باشد . ضمناً فاصله ردیف صندوقهاى مجاور دیوارهاى انبار با دیوار باید حداقل 30 سانتیمتر باشد . صندوقهاى زیرین باید روى الوارهاى مناسب چیده شود
ح- انبار باید به استناد آئین نامه پیشگیرى و مبارزه با آتش سوزى در کارگاهها به وسایل پیشگیرى درآتش سوزى مجهز گردد
ماده 116- به منظور پیشگـیرى و بروز و گستـرش آتش ساختمان انبار باید به وسایل و تجهیزات اعلام و اطفاء حریق خودکار مجهز باشد

ماده 117- درب انبار مواد ناریه باید بطرف بیرون باز شود

ماده 118- نشت کارتنهاى دینامیت باید با آب داغ تمیز شود

ماده 119- راهروهاى انبار مواد ناریه باید با علائم اخبارى شبرنگ مشخص شود

ماده 120- به استنـاد آئین نامه حفاظت و بهداشت عمومى در کارگاهها بردن کبریت , فندک و هر وسیله اى که بتواند تولید جرقه و شعله نماید به انبار ممنوع است

ماده 121- در انبـارهاى مواد ناریه فقط باید از چراغ ایمنى براى روشنائى استفاده گردد و از بکار بردن هر نوع چراغ دیگر و سیم کشى برق خوددارى شود

ماده 122- نصب گرماسنج که حداکثر و حداقل درجه حرارت را در داخل انبار نشان دهد براى کترل درجه حرارت ضرورى مى باشد

ماده 123- درجه حرارت انبار نباید از 30 درجه سانتیگراد بالاتر و از 10 درجه سانتیگراد کمتر باشد

ماده 124- انبـاردار مواد ناریه باید داراى صلاحیت کافى بوده و صلاحیت وى به تأیید رسیده باشد و دوره آموزشى لازم را در مرکز ذیربط گذرانده باشد

ماده 125- ورود اشخاص غیر مجاز به انبار اکیداً ممنوع است

ماده 126- آتشبار باید مواد منفجره و چاشنى پیش بینى شده مصرف روزانه را با تسلیم رسید فقط در مقابل در انبار دریافت نماید . ورود وى و سایر افراد به استثناء متصدى انبار به انبارهاى مواد ناریه ممنوع است

ماده 127- بـازکردن صندوق محتوى مواد ناریه باید حداقل در فاصله 50 مترى از انبار و با وسایل مخصوص انجام شود

ماده 128- قبل از انجام هرگونه عملیات تعمیراتى در انبار مواد ناریه باید کلیه مواد موجود را به محل امنى منتقل و پس از بازرسى و تمیز نمودن انبار شروع به تعمیر نمود  
                                               پ- حمل و نقل مواد ناریه
 
ماده 129- حمل و نقل مواد ناریه به معدن باید طبق آئین نامه ارائه شده از سوى سازمان ذیربط انجام شود

ماده 130- جابجا کردن مواد ناریه در داخل معدن و حمل آن از انبار به محل کار و نظیر آن باید تحت نظارت و با مسئولیت آتشبار انجام گیرد

ماده 131- حمـل مواد منفجره به مقدار مورد احتیاج باید در کیسه برزنتى یا جعبه مخصوصى که بدین منظور ساخته شده صورت گیرد . کیسه ها یا جعبه ها باید داراى قفل و بست بوده و کلید آن باید در اختیار آتشبار باشد . حداکثر ظرفیت هر کیسه
 15 کیلوگرم و حداکثر ظرفیت هر صندوق 25 کیلوگرم است .حمل بیش از یک کیسه یا یک صندوق به وسیله یک نفر ممنوع است
ماده 132- مواد منفجره پودرى یا مایع باید توسط وسایل نقلیه مخصوص حمل شود

ماده 133- قـراردادن چاشنى همراه با ماده منفجره اصلى در یک کیسه یا یک صندوق یا یک وسیله نقلیه ممنوع است

ماده 134- . قراردادن لوازم و اشیاء متفرقه درون کیسه برزنتى یا جعبه محتوى مواد ناریه ممنوع است

ماده 135- در صورت حمل مواد ناریه به وسیله لوکوموتیو در داخل معدن , قطار مربوطه باید داراى واگن مخصوص بوده و روى آن علائم خطر نصب شود
الف- حمل چاشنى بوسیله واگن مواد منفجره ممنوع است
ب- به غیر از راننده و آتشبار و کمک او استفاده سایر افراد از قطار حمل مواد ناریه ممنوع است
ت- قطار حامل مواد ناریه باید حداقل 5 دقیقه با قطار هاى نفر بر فاصله زمانى داشته باشد

ماده 136- هنگام حمل مواد ناریه با وسایل حمل و نقل در چاههاى معدنى , باید کلیه مقررات مربوط به حمل افراد در چاه رعایت شود و نباید اشخاص دیگرى غیر از آتشبار و کمک او از وسایل حمل و نقل مواد ناریه استفاده نمایند . حمل مواد ناریه و چاشنى تواماً ممنوع است . متصدى بالابر چاه باید قبلاً مأموران پذیرگاهى را که محموله در آنجا تخلیه مى شود مطلع نماید

ماده 137- در زمان رعد و برق و در خلال آن حمل و نقل مواد ناریه ممنوع است
ت-آتشبارى

ماده 138- آتشبارى در معدن باید بوسیله آتشبارى که از طرف مسئول معدن به این سمت گمارده شده است انجام گیرد

ماده 139- هر آتشبار مى تواند یک نفر کمک داشته باشد و لیکن مسئولیت انجام عملیات ازهر حیث بر عهده آتشبار است

تبصره: استفاده از یک نفر کمک آتشبار در معادن ذغال و زیرزمینى لازامى است

ماده 140- عملیـات آتشـبارى باید پس از اتمام عملیات حفارى و تخلیه جبهه کار از کلیه تجهیزات و مواد قابل اشتعال و دور کردن افراد غیر مجاز از محل انجام شود

ماده 141- حمل مواد ناریه به محلى که کارگران هنوز مشغول چالزنى هستند ممنوع است

ماده 142- وسایلى که ممکن است در اثر آتشبارى آسیبى به آنها برسد باید به نحو مناسبى حفاظت شوند

ماده 143- آتشبار نباید غیر از وسایلى که مسئول معدن اجازه استفاده از آن را داده است از وسایل دیگرى براى انجام عملیات استفاده نماید

ماده 144- آتشبارى باید طبق طرح مصوب مورد تأیید مسئول معدن شامل نقشه قرارگیرى چالها در جبهه کار , نوع مواد منفجره و چاشنى , عمق , شیب و مقدار مواد منفجره و طریقه خرجگذارى هر چال , شماره تأخیر چاشنیها یا ترتیب انفجار چالها , طیقه بیست مدار در چاشنیهاى الکتریکى و سایر مشخصات مورد نیاز براى آتشبارى و با نظارت مسئول ایمنى انجام گیرد

ماده 145- چاشنى گذارى فشنگها باید فقط در محل آتشبارى بلافاصله قبل از خرجگذارى صورت گیرد 

ماده 146- در نزدیکى جبهه کار باید محل مطمئنى که در معرض ریزش سنگ نباشد براى چاشنى گذارى انتخاب شود

ماده 147- آتشبـار مجاز است فقط تعداد چالى را که مى تواند در یک مرحله منفجر نماید و یا ماشین آتش کن توانائى انفجار آن رادارد خرجگذارى نماید

ماده 148- قبل از خرجگذارى و تا لحظه انفجار تا 30 مترى محل آتشبارى نباید هواى فشرده آزادانه جریان داشته باشد

ماده 149- چنانچه دو جبهه کار به فاصله کمتر از 10 متر از یکدیگر قرار گرفته باشند آتشبارى هم زمان آن دو جبهه ممنوع است

ماده 150- آتشبار باید قبل از خرجگذارى چال را کاملاً تمیز نماید و از آزاد بودن چال براى فشنگ گذارى مطمئن شود

ماده 151- سنبـه مورد استفاده براى خرجگذارى باید چوبى , مقاوم و کاملاً راست و صاف باشد بکار بردن سنبه هاى فلزى ممنوع است

ماده 152- اتصال چاشنى به فتیله اطمینان باید منحصراً توسط انبردست مخصوص انجام گیرد

ماده 153- طول فتیله اطمینان باید به اندازه اى باشد که آتشبار بتواند پس از آتش کردن , خود را به محل امنى برساند و در هر صورت طول این فتیله نباید از یک متر کمتر و مقدارى از فتیله که از چال بیرون مى ماند از 20 سانتیمتر کمتر باشد

ماده 154- در آتشبارى با فتیله اطمینان , انفجار بیش از 10 چال در یک نوبت ممنوع است

ماده 155- آتشبار باید طرف دیگر فتیله اطمینان را که به چاشنى متصل مى شود , بصورت عمودى و طرفى را که براى آتش کردن در نظر گرفته مى شود , بصورت مورب قطع کند
ماده 156- در آتشبارى با چاشنى مى بایست چاشنى ابتدا در فشنگ ماده منفجره و سپس در داخل چال قرار داده شود . در هر حال باید حداقل یک فشنگ فعال خرجگذارى شود

ماده 157- خالى کردن چال خرجگذارى شده به هر علت ممنوع است 

ماده 158- در آتشبارى با چاشنى معمولى در چالهاى با قطر وطول کم باید دقت شود فشنگها کاملاً به هم بچسبد و فضاى خالى بین آنها باقى نماند . در چاههاى عمیق معادن روباز خرجگذارى را مى توان با استفاده از فتیله انفجارى یا چاشنى اضافى به طور منقطع انجام داد

ماده 159- فشنگ چاشنیدار باید به آرامى و بدون وارد کردن هرگونه فشار در داخل چال قرار داده شود

ماده 160- اتصال چاشنى مى بایست با رعایت فاصله لازم از فشنگ انجام گردد و سپس چشنى در داخل فشنگ ماده منفجره قرار گیرد

ماده 161- در کلیه چالهایى که در یک نوبت آتشبارى مى شوند باید از یک نوع چاشنى الکتریکى (ساخت یک کارخانه) استفاده شود
 ماده 162- قبل از اتصال کابل هدایت برق به دستگاه آتش کن , مدار انفجار را باید توسط اهم متر آزمایش نموده و پس از حصول اطمینان از صحت مدار , سیمهاى اصلى هدایت برق را به دستگاه متصل کرد

ماده 163- اتصال کابل هدایت برق به سیم چاشنیها و همچنین به دستگاه آتش کن منحصراً ً توسط آتشبار و پس از اتمام خرجگذارى و آزمایش مدار و دور شدن کمک آتشباران از جبهه کار انجام گیرد

ماده 164- پس از خرجگذارى باید چالها را به طول معین و با موادى که طبق طرح تعیین شده است مسدود نمود

ماده 165- زمان و محل عملیات آتشبارى باید با اطلاع مسئول معدن و مسئول ایمنى باشد

ماده 166- آتشبار موظف است اقدامات زیر را هنگام عملیات آتشبارى بعمل آورد:
الف - از برقرارى تهویه در جبهه کارهاى زیر زمینى اطمینان حاصل نماید .
ب - گل یا مواد مسدود کننده چالها را به اندازه کافى در اختیار داشته باشد
پ - دستگاه آتش کن برقى را قبل از هر نوبت عملیات آتشبارى آزمایش و نتیجه را در دفتر مخصوص ثبت نماید
ت - قبل از آتشبارى از ورود اشخاص به محل عملیات جلوگیرى نماید . در معادن زیرزمینى حداقل فاصله اشخاص تا محل عملیات 80 متر مى باشد
ث - چند دقیقه قبل از انفجار با صداى بلند یا هر وسیله مطمئن دیگر شروع انفجار را به سایرین خبر دهد . همچنین قبل از انفجار با همان وسیله خاتمه عملات را اعلام نماید
ج - بعد از همه محل کار را ترک کند
ماده 167- در صورتیکه آتشبار جهت حفاظت از پناهگاه خاصى استفاده مى کند , فاصله پناهگاه تا محل آتشبارى باید حداقل 80 متر باشد در معادن زیرزمینى در صورت نبودن پناهگاه فاصله آتشبار از محل آتشبارى در تونلهاى مستقیم باید حداقل 200 متر باشد

ماده 168- آتشبار باید پس از حصول اطمینان از انفجار کلیه چالها و سپرى شدن مدت کافى (حداقل 15 دقیقه) به اتفاق استاد کار محل را بازدید و در صورتیکه خطرى از نظر گازهاى سمى و مضر موجود نبوده و کارگاه را ایمن تشخیص دهد اجازه ادامه کار بدهد

ماده 169- در آتشبارى با تأخیر انفجار در چالها , آتشبار باید تعداد انفجار ها را بادقت شمارش نماید . چنانچه متوجه شود که چالى آتش نگرفته است , در آتشبارى با فتیله اطمینان پس از نیم ساعت و در آتشبارى با چاشنى الکتریکى پس از 15 دقیقه اقدامات لازم براى از بین بردن خطر چال آتش نگرفته را آغاز نماید

ماده 170- براى از بین بردن خطرات ناشى از چال آتش نگرفته باید به ترتیب زیر عمل شود:
الف- از نقطه اى به فاصله حداقل 40 سانتیمتر از دهانه چال آتش نگرفته و به موازات آن چال جدیدى حفر و پس از خرجگذارى آن را آتش نمود
ب- بارگیرى سنگهایى که در انفجار اخیر فروریخته مى شود باید با حضور استاد کار انجام گیرد تا در صورتى که فشنگهاى منفجر نشده اى باقى مانده به جایگاه موقت نگهدارى مواد تحویل گردد
ت- تا خاتمه کلیه عملیات فوق , ورود سایر افرادى که در این مورد وظیفه اى تدارند ممنوع است
ماده 171- آتشبار نباید چالهاى خرجگذارى شده را رها نموده و قبل از آتشبارى آنها به کار دیگرى مشغول شود

ماده 172- کلیه چالها ى خرجگذارى شده باید در یک نوبت منفجر شود

ماده 173- حفر چال جدید در ته چال قبلى ممنوع است .استاد کار موظف است این قبیل چالها را با قطعه چوبى مسدود نماید

ماده 174- چنانچه هنگاه لق گیرى و خاک بردارى به وجود چال منفجر نشده پى برده شد و یا احتمال چال منفجر نشده وجود داشته باشد باید بلافاصله کار متوقف و کلیه افراد محل را ترک نموده و مرتب به اطلاع مسئولین رسانده شود

ماده 175- اقدام لازم براى از بین بردن چال منفجر نشده منحصراً با نظارت آتشبار انجام شود

ماده 176- چنانچه آتشبار نتواند براى از بین بردن چال منفجر نشده اقدام کند لازم است بلافاصله مسئول معدن یا مسئول ایمنى معدن را در جریان امر قرار دهد

ماده 177- اگر به عللى یک یا چند فشنگ چاشنى گذارى شده مورد استفاده قرار نگیرد , آتشبار موظف است بلافاصله و قبل از آتش کردن چالها , چاشنى این فشنگها را خارج کرده و آنها را به جایگاه موقت نگهدارى مواد منتقل نماید

ماده 178- در حال چاشنى گذارى در چالها اگر احتمال رعد و برق وجود داشت باید کار را تا قطع کامل رعد و برق تعطیل کرد

ماده 179- در زمان اتصال چاشنیها به همدیگر تا شعاع 30 مترى از محل نباید از رادیو , وسایل ترانزیستورى و کلیه وسایل پخش امواج الکتریکى استفاده شود

ماده 180- براى منفجر کردن مواد ناریه به طریقه الکتریکى نباید از سیمهاى بدون روپوش استفاده کرد . استفاده از برق شبکه معدن براى انفجار چاشنى ممنوع است
ث- مقررات ویژه معان ذغال سنگ


ماده 181- استفاده از فتیله معمولى و فتیله انفجارى در معادنى که در آنها گاز ذغال یا گرد ذغال سنگ وجود دارد ممنوع است و آتشبارى فقط باید با چاشنى ایمن صورت گیرد . همچنین در این معادن استفاده از چاشنى تأخیرى معمولى در کارگاههاى استخراج ممنوع است

ماده 182- در معـادن داراى گاز ذغـال یا گرد ذغال سنگ منحصراً باید از دستگاههاى آتش کن مخصوص این معادن استفاده شود

ماده 183- در موارد زیر آتش کردن چال ممنوع است:
الف - وقتى که غلظت گاز ذغال در محل انفجار از یک درصد بیشتر باشد .
ب - موقعى که خطر سرایت انفجار به محلهاى متروکه و حفریات و شکستگیهایى که در آنها گاز ذغال جمع شده موجود باشد
ماده 184- کابل هدایت برق براى آتش بارى باید داراى روپوش عایق باشد .

ماده 185- در معدن داراى گاز ذغال منحصراً باید از مواد منفجره مجاز (ضد گاز ذغال) براى آتشبارى در جبهه کارهاى ذغالدار استفاده شود

ماده 186- میزان مصرف مواد منفجره براى هر چال نباید از مقدارى که کارخانه سازنده تعیین کرده است تجاوز نماید 

ماده 187- در معادن داراى گرد ذغال سنگ قبل آتش کردن چالها باید محوطه اطراف جبهه کار به اندازه کافى آب پاشى شود

ماده 188- قـبل از خرجگذارى آتشبار باید هواى اطراف جبهه کار را تا شعاع 30 مترى آزمایش نماید تا در صورتیکه عیار گاز از یک درصد تجاوز کند از خرجگذارى خوددارى نموده و مرتب را به مسئول ایمنى معدن اطلاع دهد

ماده 189- چالها باید پس از خرجگذارى بامواد غیر سوختى و غیر سیلیسى مسدود شوند

ماده 190- استفاده از مواد منفجره فقط باید بصورت فشنگ باشد